ابعاد شخصيت

*ابعاد شخصیت*

نتیجه تلاش های آیزنگ و همسرش در زمینه شناختن ابعاد مختلف شخصیت منتهی به نظریه ای شد مبتنی بر سه بعد که به صورت ترکیبی از صفات یا عوامل توصیف می شود. این ابعاد را «فرا عامل» نیز می نامند. این سه بعد شخصیت به قرار زیر هستند:

E- برون گرایی در برابر درون گرایی

N- روان رنجور خویی در برابر ثبات هیجانی

P- روان پریش خویی در برابر کنترل تکانه (یا عملکرد فراخود)

برون گرایی

برون گرایان به سمت دنیای بیرون گرایش دارند، همنشینی با دیگران را ترجیح می دهند و معاشرتی، تکانشی، مخاطره جو، جسور و سلطه جو هستند. علاوه بر این معلوم شد کسانی که در پرسشنامه آیزنگ نمره بالایی در بعد برون گرایی می گیرند هیجانات خوشایند بیشتری را تجربه می کنند. سطح پایه انگیختگی مغز برون گرایان پایین تر از درون گرایان است. چون سطح انگیختگی مغز برون گرایان پایین است، به برانگیختگی و تحریک نیاز دارند و فعالانه آن را جستجو می کنند. در مقابل درون گرایان از برانگیختگی و تحریک دوری می کنند زیرا سطح انگیختگی مغز آنها از پیش بالا هست. در نتیجه درون گرایان قوی تر از برون گرایان به تحریک حسی واکنش نشان می دهند.

روان رنجور خویی

افراد روان رنجور به صورت افراد مضطرب، افسرده، تنیده، غیرمنطقی و دمدمی توصیف می شوند. امکان دارد که عزت نفس پایین داشته باشند و مستعد احساس گناه باشند. آیزنگ معتقد بود که روان رنجور خویی عمدتاً ارثی است، حاصل عوامل ژنتیکی است نه یادگیری یا تجربه. آیزنگ معتقد بود سیستم عصبی خودمختار در افراد روان رنجور حتی به عوامل استرس زای ملایم واکنش مفرط نشان می دهد. که زودرنجی یا حساسیت بیش از حد مزمن به بار می آورد. این وضعیت ب می دهد. که زودرنجی یا حساسیت بیش از حد مزمن به بار می آورد. این وضعیت به افزایش تهییج پذیری در پاسخ به تقریباً هر موقعیت دشواری منجر می شود. در واقع کسانی که در بعد روان رنجور خویی بالا هستند به رویدادهایی که دیگران بی اهمیت تلقی می کنند به صورت هیجانی واکنش نشان می دهند. آیزنگ معتقد بود افراد به صورت ژنتیکی به سمت روان رنجور خویی یا ثبات هیجانی گرایش دارند.

روان پریش خویی

کسانی که از نظر روان پریش خویی بالا هستند، پرخاشگر، ضداجتماعی، مصمم، سرد و خودمحور می باشند. در ضمن معلوم شده است که آنها بی رحم، متخاصم، و بی اعتنا به نیازها و احساسات دیگران هستند و بیشتر از دیگران مشکل سوء مصرف الکل و دارو دارند. شگفت اینکه افرادی که در روان پریش خویی نمره بالایی می گیرند بسیار خلاق نیز هستند. شواهد پژوهشی از عنصر ژنتیکی مهمی خبر می دهد و اینکه مردان عموماً بیشتر از زنان در بعد روان پریش خویی نمره می گیرند. این یافته ها باعث شد آیزنگ توصیه کند که امکان دارد روان پریش خویی با هورمون های مردانه ارتباط داشته باشد. او همچنین حدس زد افرادی که در هر سه بعد نمره بالایی می گیرند احتمالاّ برای نشان دادن رفتار تبهکارانه آمادگی دارند ولی حمایت تجربی اندکی برای این عقیده ارائه شده است.

منبع

نظریه های شخصیت/ شولتز و شولتز

شوق زندگی...